Bir aracın uzun ömürlü olması yalnızca motor bakımına bağlı değildir. Yol tutuşu, fren performansı ve lastik ömrü büyük ölçüde süspansiyon ve yürüyen aksam parçalarının sağlığına bağlıdır. Bu parçalar genellikle sessizce yıpranır; fark edildiklerinde çoğu zaman başka parçalara da zarar vermiş olurlar. Bu yazıda en sık karşılaşılan parçaları, bozulduklarında verdikleri işaretleri ve basit bir kontrol düzenini derledik.
Z rot (stabilizatör bağlantı çubuğu)
Z rot, viraj demirini (stabilizatör çubuğu) amortisöre ya da salıncağa bağlayan küçük ama kritik bir parçadır. Görevi, virajlarda gövdenin bir tarafa aşırı yatmasını engellemektir. İki ucunda küresel mafsal bulunur ve bu mafsallar zamanla, özellikle bozuk yollarda, boşluk yapar.
Z rot arızasının en belirgin işareti, bozuk yolda, kasislerde ve düşük hızda direksiyon çevrilirken önden ya da arkadan gelen tıkırtı veya takırtı sesidir. Buna virajlarda gövdenin eskisinden fazla yatması ve aracın yol tutuşunun "gevşek" hissettirmesi eşlik edebilir. Mafsal körüğündeki yırtık ve gres sızıntısı da gözle görülebilen bir uyarıdır.
- Aynı aks üzerindeki Z rotların birlikte değiştirilmesi, iki tarafın dengeli çalışması için önerilir.
- Montajda somunların üreticinin belirttiği değerde sıkılması gerekir; fazla sıkma mafsala, az sıkma bağlantıya zarar verir.
- Z rot değiştikten sonra gelen ses devam ediyorsa amortisör takozu ve viraj demiri burçları da kontrol edilmelidir.
Rotil ve rot başı
Rotil, salıncağı aks taşıyıcısına bağlar; rot başı ise direksiyon hareketini tekerleğe iletir. Bu parçalardaki boşluk doğrudan direksiyon hassasiyetini etkiler. Direksiyonda boşluk hissi, aracın düz yolda bir tarafa çekmesi, ön lastiklerin iç ya da dış kenarından düzensiz aşınması tipik belirtilerdir. Rot başı ya da rotil değiştirildikten sonra rot ayarı (ön düzen) mutlaka yapılmalıdır; aksi hâlde yeni parça takılsa bile lastikler hızla aşınır.
Toz körükleri: küçük parça, büyük koruma
Aks körükleri ve direksiyon körükleri, içlerindeki mafsalları ve dişlileri toz, su ve çamura karşı korur. Körük yırtıldığında içerideki gres dışarı atılır, kir içeri girer ve kısa sürede aks kafası ya da direksiyon kutusu gibi çok daha pahalı parçalar bozulur. Virajda dönerken tekerlek tarafından gelen "tak tak" sesi, çoğu zaman yırtık bir aks körüğünün geç kalmış sonucudur.
İyi haber şu ki körük kontrolü çok kolaydır: Araç kaldırıldığında körüklerin çatlak, yırtık ya da yağlı olup olmadığına bakmak yeterlidir. Erken fark edilen bir körük değişimi, mafsal değişimine göre çok daha ekonomiktir.
Bijon, saplama ve porya
Bijon somunları ve saplamalar tekerleği araca bağlayan, güvenlik açısından en kritik bağlantı elemanlarıdır. Tekerlek her söküldüğünde somunlar tork anahtarıyla, çapraz sırayla ve aracın üreticisinin belirttiği değerde sıkılmalıdır. Darbeli tabancayla aşırı sıkma, saplamaların esneyip zayıflamasına ve jant yuvalarının bozulmasına yol açabilir. Lastik değişiminden sonraki ilk birkaç yüz kilometre içinde sıkılığın yeniden kontrol edilmesi iyi bir alışkanlıktır.
Porya (tekerlek göbeği), rulmanla birlikte tekerleğin dönmesini sağlar. Hız arttıkça yükselen bir uğultu, virajda değişen ses ya da tekerlekte hissedilen boşluk, porya ve rulman grubunun kontrol edilmesi gerektiğini gösterir.
Basit bir kontrol takvimi
- Her periyodik bakımda: Z rot, rotil ve rot başlarında boşluk; tüm körüklerde yırtık ya da gres sızıntısı kontrolü.
- Her lastik değişiminde: Bijon ve saplamaların durumu, porya ve rulman boşluğu, lastiklerde düzensiz aşınma kontrolü.
- Yeni bir ses ya da his fark ettiğinizde: Beklemeden kontrol ettirin. Ses kaynağı çoğu zaman küçük bir parçadır ama ihmal edildiğinde zincirleme arızaya döner.
- Ön takım parçası değiştiğinde: Rot ayarını yaptırmayı unutmayın.
Doğru parçayı seçmek
Aynı model aracın farklı yıl ve şasi kodlarında farklı parçalar kullanılabilir. Bu yüzden parça seçerken yalnızca marka ve modele değil, şasi koduna, yıla ve parçanın yönüne (ön/arka, sağ/sol) dikkat etmek gerekir. En güvenli yol, mevcut parçanın OEM numarası ile eşleştirme yapmaktır.
ORTAŞ Autoparts sitesinde parça bulucu ile Ortaş kodu, OEM numarası ya da çapraz kod yazarak arama yapabilir, marka ve model seçerek aracınıza uyan ürünleri listeleyebilirsiniz. Tüm marka ve modelleri tek yerde görmek için E-Katalog sayfamızdaki kataloğu inceleyebilirsiniz.